Komentarze do
"Idiosynkrazja, Metafora, Gołosłowność, Indyferencja"

Fraza tytułowa przyszła mi na myśl na wzór – oczywiście – znanego tytułu wiersza Kazimierza Przerwy – Tetmajera “Melancholia, tęsknota, smutek, zniechęcenie”. Ale nic z młodopolskim autorem niniejszy tekst nie będzie miał wspólnego, to tylko taka wolna asocjacja.

Zapewne każdy z nas doświadczył choćby raz w życiu takiego krępującego zdarzenia, gdy nie przyznał się do pewnej niewiedzy lub, co gorsza, udawał rzeczy znajomość, a potem – i to w sytuacji publicznej – jego ignorancja wyszła na jaw. “Czytał pan ostatnią książkę Iksa? Ależ oczywiście!” A potem kompromitacja, bo się, dajmy na to, nie znało rudymentarnych epizodów fabuły.

Wariantem takiego wydarzenia może być “wpadka na własne życzenie”, gdy delikwent nieopatrznie prokuruje swoje własne faux pas.

Czytam oto w prasie tekst o zespole “Behemoth” i jego liderze Andrzeju Darskim “Nergalu”, gęsto poprzetykany wypowiedziami samego muzyka. Rzecz całą obrastają, jak niektórym wiadomo, głośne sprawy obyczajowo – towarzyskie z kręgów polskich celebrytów, ale także wiadomość o odnotowaniu najnowszych dokonań grupy (płyta “Evangelion”) przez magazyn “Billboard” (krążek znalazł się tam na 55 miejscu słynnej listy) – co uznane zostało w kraju za wielki sukces.

Jaką muzykę gra “Behemoth” mniej więcej wiadomo, a i styl sceniczny muzyków też jest wyrazisty. Nie kpię – sam słucham muzyki niepoważnej, głównie rocka, więc nie idzie tu o żadne poczucie wyższości konesera z wydelikaconym uchem. Choć przyznam, że akurat fanem “Behemotha” nie jestem. Zarówno ze względu na kiczowaty wizerunek sceniczny, który wydaje mi się – nie obrażając żadnego miłośnika zespołu, jeśli takowy znajdzie się wśród czytelników niniejszego bloga – obliczony jest raczej na widza/słuchacza niepełnoletniego i niezbyt wymagającego od swego intelektu (choć, z pewnym zdziwieniem, spotkałem w Szwecji muzyków awangardowych, którzy “B” słuchali), jak i nazbyt radykalną, jak dla mnie, formułę muzyczną.

“Nergal” ewidentnie we wspomnianych wypowiedziach starał się zburzyć stereotypy (a zatem zdaje sobie z ich istnienia) narosłe wokół “B” i dawał do zrozumienia, że to, co zespół robi jest pewną kreacją, spektaklem – a nie wyrazem poglądów czy przekonań osobistych (światopoglądowych, religijnych etc.) muzyków.

Jednym z dowodów jego wysublimowania miało być powołanie się na teksty Tadeusza Micińskiego, którego zresztą jeden wiersz – słynny “Lucifer” – został przez “B” włączony do którejś z ich piosenek (i, zdaje się, wyśpiewany gościnnie przez Macieja Maleńczuka).

“Nergal” powiada, że zakupił sobie w internecie kilka tomików poetyckich Micińskiego i ich lektura wielce go zainspirowała. To akurat rozumiem, bo można znaleźć u autora “Bazylissy Teofanu” intrygujące wątki lucyferyczne, rzecz jednak w tym, że Tadeusz Miciński jest autorem tylko jednego tomiku wierszy – “W mroku gwiazd” (1902). Potem, w 1931 rozpoczęto, acz nie ukończono, edycję dzieł zebranych (pod red. Artura Górskiego), w których pomieszczone miały być także rozmaite poetyckie pisma rozproszone (w tym poematy prozą poetycką – np. “Niedokonany”). Po wojnie oczywiście wydawano wiersze TM w rozmaitych konfiguracjach (np. wiersze w 1957 r.), ale wszystko to były co najwyżej permutacje tego samego zestawu tekstów.

Albo więc Adam Darski zwyczajnie “ściemnia” co do lektury TM i jedynie udaje mądrzejszego niż jest (a ktoś mu te teksty po prostu podsunął), albo – rzeczywiście zakupiwszy via internet – rozmaite spermutowane wydania poezji TM nie zorientował się, że to wciąż jedynie wariacje wokół tego samego korpusu tekstów. A to znów nie wystawia zbyt dobrej cenzurki jego inteligencji, co do której tak chciałby nas przekonać.

Bzdura, ktoś powie, i trochę będzie miał rację. Ale faux pas “Nergala” to metonimia (czy może raczej synekdocha?) sytuacji, z jaką niejednokrotnie spotykałem się w literaturze.

Oto autor popularny, przez publiczność doceniony – co przekłada się na ilość sprzedanych egzemplarzy książek – przez media dopieszczony (te wywiady w “Vivie” dajmy na to, “Zwierciadle”, “Gali”; a także udział w rozmaitych telewizyjnych enterprezach!). Ale pożądający więcej – uznania krytyków, badaczy, fachowców, intelektualistów i docenienia nie tytlko samego dzieła, ale i niego samego! Parnas finansowy i medialny to oczywiście rzeczy przyjemne, ale żeby jeszcze tak mnie chwaliły wielkie nazwiska nauki, żeby omawiano mnie i moją twórczość na uniwersytetach! Dalej więc robić z siebie mocarza intelektu i erudytę, dalej puszczać oko, że to, co piszę to oczywista kreacja, ponad którą stoję – świadomy jej kształtu i ograniczeń. No i wreszcie frustracja, jeżeli krytycy/fachowcy/badacze nie nabiorą się na ten cały cyrk.

A teraz z innej (choć jednak trochę pokrewnej) beczki. 

W pewnym poznańskim piśmie kulturalnym, niegdyś pierwszoligowym a dziś już nie, ukazała się recenzja, a właściwie omówienie książki Richarda Rorty’ego “Przygodność, ironia, solidarność” (właśnie wydanej w Polsce przez nieocenione W.A.B), pióra pewnego młodego doktora z UAM. Nie podaję konkretów, bo nie zamierzam nagłaśniać tego tekstu (i autora), gdyż na to zwyczajnie nie zasługują. Podam wszakże podstawowe dane, żeby można było tekst i jego twórcę namierzyć, jakby kto chciał podjąć taki wysiłek. A zatem: pismo było w latach 90. forpocztą zmian kulturalno - literackich w kraju, powiada się, że obok “bruLionu” najważniejsze. Odkryli tam Nataszę Goerke i Olgę Tokarczuk, wydawnictwo przy piśmie afiliowane opublikowało też tomik wierszy Andrzeja Stasiuka. A numer pisma, w którym rzeczony artykuł znajdziemy, to 3/2009, tekst zamieszczono na stronach 162 – 164 - jego tytuł: “Pożytki z Rorty’ego”.

Omawiając pisarstwo Rorty’ego, jednego z filarów postmodernizmu (czy też ponowoczesności) młody, acz utytułowany już naukowo, badacz de facto omawia (pobieżnie oczywiście – to wszak tylko recenzja) idee poststrukturalizmu w krytyce i badaniach literackich oraz sprawy z pogranicza literatury i filozofii. Poststrukturaliści – my też tu pozwolimy sobie na dość radykalny skrót (wszak to tylko internetowy felieton) – widzieli w krytyce i – szerzej – badaniach literackich przedłużenie samej twórczości - tylko innymi metodami (żeby się podeprzeć parafrazą klasycznej formuły Clausewitza). Stąd dla krytyki, podobnie jak poezji, kluczowym chwytem jest metafora, a nie opis czy też klasyczna hermeneutyczna interpretacja oparta na kategorii rozumienia. A zatem kreacja, a nie objaśnianie. Celem zaś krytyka, badacza, filozofa – jak powiada młody, acz utytułowany naukowo, autor - jest: “odciśnięcie idiosynkratycznego śladu w kulturze” (s. 163).

Fajnie. Rzecz w tym, że przełom ponowoczesny w badaniach literackich opiera się w sporej mierze na rozmaitych metatezach językowych, tzn. - na nowych igraszkach znaczeniami funkcjonujących już desygnatów językowych. Pardon, zagalopowałem się. Jeszcze raz: nazywaniem po nowemu, tego, co nie nowe. Dziś mamy więc metaforę w pisarstwie krytycznym, a idiosynkratyczność w pisarstwie artystycznym (czy też w ogóle w pisarstwie), kiedyś były natomiast: “swoistość”, oryginalność”, “dykcja”, “idiom”, samodzielność” itd. Kiedyś wykorzystywano pojęcie “opowieści”, a dziś wszyscy (od politologów po antropologów) posługują się (metaforycznie, rzecz jasna!) pojęciem “narracji”...

Nowe narzędzia badawcze, na które tak lubią powoływać się poststrukturaliści oraz ich bardziej lub mniej świadomi epigoni mają umożliwić rzetelne zajęcie się tymi artystami, których twórcze działania wymykają się starym metodom opisu, ergo pozostają poza siłą rażenia wypracowanych na gruncie humanistyki klasycznych metod objaśniania znaczeń.

Ale oto młody, acz utytułowany już naukowo, badacz – zwolennik nowych narzędzi badawczych - nie wytrzymuje i pisze tak:

“Otóż od poetów nie wymagam “dobrze ustawionego głosu”, którym podniecał się kiedyś pewien słynny, choć przeciętny, poeta, w ich tekstach szukam przede wszystkim autorskiego pomysłu na inspirującą opowieść o naszym usytuowaniu w rzeczywistości, rzeczywistości tekstowej i egzystencjalnej.

Taką opowieść, którą można również czytać jako elegancką i pokrzepiającą alternatywę na banalne, koturnowe, apodyktyczne, zakochane w swojej mądrości wiersze takich autorów, jak Miłosz, Herbert, Szymborska, Krynicki et cetera.
Był czas, kiedy z wypiekami na twarzy czytałem ich teksty, potem jednak zrozumiałem, że więcej mogą mi zaoferować tacy charakterystyczni poecie, jak Zadura, ostatnio przedstawiający się jako osobliwy aforysta, czy na przykład Sommer, perfekcyjnie operujący figurą pytania; poeci, którzy w przeciwieństwie do tamtych przereklamowanych gwiazd, nie ośmielają się prezentować czytelnikom złotych myśli, namaszczonych konkluzji, ironicznych bon motów obutych w ciepłe papucie, ale proponują ironiczne podejście do naszych słowników i gramatyk.” (s 163- 164)

Diabeł tkwi w szczegółach. Jak się za rzecz biorą młodzieńcy z napakowanym ego, to i skądinąd ważny dla humanistyki projekt krytyki ponowoczesnej potrafią w swych domorosłych realizacjach skompromitować.

Morał: jak się za bardzo przejmiesz Metaforą i odciskaniem Idiosynkratycznego śladu w kulturze, a brak ci subtelności - to efektem jest co najwyżej Gołosłowność oraz Indyferentość czytelnika wobec twojego tekstu.

PS1 Pamiętam, że kiedyś “Fakt” zamieścił analizy piosenek Stachursky’ego i porównał je z analizami wierszy Szymborskiej. Efekt: należy zgłosić Stachursky’ego do literackiego Nobla, bo piosenkarz nie pisze gorzej.

PS 2 Jeszcze jeden przypis do spiskowej teorii literatury, o której na łamach tego blogu już kiedyś wspominałem.
Pewien starej daty badacz uraczył mnie taką oto, mniej więcej, “narracją”: “Panie Jarosławie, a jak pan myśli, czemu te rozmaite młode wilki krytyki tak kąsają po łydkach Miłosza, Szymborską, Barańczaka, Zagajewskiego, Różewicza i głoszą laudacje twórczości Sosnowskiego (Andrzeja), Sommera, Zadury? To przecież jasne! Jakby mieli coś ciekawego o Szymborskiej czy Miłoszu napisać, to musieliby się zmierzyć z kilometrami analiz i interpretacji już napisanych, musieliby się skonfrontować z najważniejszymi badaczami w tym kraju, z najważniejszymi nazwiskami i autorytetami. A o Sosnowskim (Andrzeju) czy Zadurze to kto pisał? To czysty marketing, proszę pana, i zastosowanie reguł rynkowych do naszej krytycznoliterackiej niszy, nic więcej. Lansujemy swoich mistrzów na przekór dawnym, uznanym. Bo tak możemy, sięgając po tę cała sieczkę dekonstrukcji, zrobić z nich wieszczów, a nade wszystko zbić nasz badawczy kapitalik.”

Przyznacie państwo, że może Metafora w tym wszystkim nie najprzedniejsza, ale za to jaka Idiosynkratyczność!  



Treść komentarzy
Autor: Jarosław Klejnocki--->Aleksander Kopiński

Pisząc o Rorty'm "filar" zastosowałem, zdaje sie, że lekko bezwiednie, logikę właśnie ponowoczesną. Ponieważ postmodernizm, to też oczywiscie jakiś skrót, oddala kategorię istotności, bo w ogóle oddala episteme, zatem, to co zaistniałe dobitnie - staje się istotnym (mniej więcej).

Nie jestem wszakże znawcą myśli post -, choć staram się orientować w rudymentach. Skądinąd bliskie mi są  refleksje krytyczne, zbliżone do słynnych prowokacji fizyków i matematematyków (jak Sokol np.). Może jeszcze o tym kiedyś napiszę.

Miło mi znów pana czytać.

Autor: Aleksander Kopiński

Cóż, kupa śmiechu z przewagą kupy. Jak mawiał klasyk, "im mądrzej, tym głupiej". I czemu ów nieszczęsny "ślad w kulturze" musiałby być koniecznie "idiosynkratyczny"? (Nowo poznane przez c.k. autora słowo...?)

Nb. nazywanie Rorty'ego jednym z filarów p-m jest jednak grubą przesadą, nawet gdyby miało służyć symbolicznemu poniżeniu całej tej zmierzchającej szkoły (co znając łagodność P.T. Gospodarza, trudno przypuszczać), bo to raczej publicystyczny wulgaryzator niż cokolwiek więcej.

I może chociaż to się tutaj trzyma kupy, że c.k. recenzent wybrał sobie do omówienia właśnie książkę takiego symplifikatora (jak sam by powiedział), i to wznawianą chyba z dekadę po polskim pierwodruku, więc brosłą już komentarzami, ale nie aż tyloma, żeby nie dało się przez nie przedrzeć w trybie pospiesznego riserczu...

Autor: Fladnag

Cóż, mnie ten opis żywo przypomina Janusza Leona Wiśniewskiego. Rzeczywiście, samozwańczy celebryta polskiej literatury...

Autor: Jarosław Klejnocki

Niestety nie Dorota - kimkolwiek ona jest. Podmiot czynności twórczych (?) tekstu omawianego jest - jak można wywnioskować z rozmaitych biogramów - męskoosobowy. Proszę szukać dalej.

Co do pytań ogólniejszych n.t. tzw. "nowej literatury" (po 1989 r.) odpowiem niebawem w jednym ze wpisów (dziękuję za inspirację).

Pozdrawiam 

Autor: Krzysztof Mazur / Faryzeusz

Czy w środku tekstu miał Pan na myśli Dorotę?

Dorota może rzeczywiście jest cokolwiek bezczelna, ale chyba nie głupia, a każdy razie mądrzejsza od większości celebrytów. Chyba lepiej trafić w kineskopie Dorotę niż Dodę.

Jeśli media są same z siebie niepoważne, to można je wkręcić i podpuścić – ja tak odczytuję Dorotę.

 

Czy są jacyś pisarze ?nowi? (po 1989), których warto znać?

Czy ma pan jakieś zdanie o np. Dukaju?

Czy mamy dobry okres w literaturze, czy odwrotnie może nie wiadomo?

Jeśli chodzi o Dorotę, jak Pan ocenia "dzieło"?


Dodaj komentarz


(c) 2008 klejnocki.wydawnictwoliterackie.pl  |   Projekt i wykonanie www.yellowteam.pl